Σάββατο, 23 Φεβρουαρίου 2013

ΠΡΟΘΕΩΡΙΑ ΠΑΠΑΔΙΚΗΣ


Προθεωρία Παπαδικής -Κώδ. Βαρλαάμ 208

φ. 8α
«Ἀρχὴ σὺν Θεῶ Ἁγίῳ τῶν σημαδίων τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης τῶν τε ἀνιόντων καὶ κατιόντων σωμάτων τε καὶ πνευμάτων καὶ πάσης χειρονομίας καὶ ἀκολουθίας συντεθειμένης εἰς αὐτήν παρὰ τῶν κατὰ καιροὺς ἀναδειχθέντων ποιητῶν, παλαιῶν τε καὶ νέων.
 Ἀρχή, μέση, τέλος καὶ σύστημα πάντων τῶν σημαδίων τὸ ἴσον ἐστί˙ χωρὶς γὰρ τούτου οὐ κατορθοῦται φωνὴ λέγεται δὲ ἄφωνον οὐχ ὅτι φωνὴν οὐκ ἔχει˙ φωνείται μὲν οὐ μετράται δέ. Διὰ μὲν πάσης τῆς ἰσότητος ψάλλεται τὸ ἴσον. Διὰ δὲ πάσης τῆς ἀναβάσεως τὸ ὀλίγον˙ καὶ διὰ πάσης τῆς καταβάσεως ὁ ἀπόστροφος».
φ. 8β
«Ἴσον, ὀλίγον, ὀξεῖα, πετασθή, κούφισμα, πελασθόν, κέντημα, δύο κεντήματα, ὑψηλή. ἀπόστροφος, δύο ἀπόστροφοι συνδεσμοί, ἐλαφρόν, χαμηλή, ἀπορροή, κρατημοϋπόρροον. Τούτων τὰ μέν εἰσι σώματα, τὰ δὲ πνεύματα, καὶ σώματα μέν εἰσι ἕξ. Τὸ ὀλίγον, ἡ ὀξεῖα, ἡ πετασθή, τὸ πελασθόν, τὸ κούφισμα καὶ τὰ δύο κεντήματα. Δύο κατιόντα˙ Ὁ ἀπόστροφος καὶ οἱ δύο συνδεσμοὶ».
φ. 9α
«Εἰσὶ δὲ καὶ πνεύματα τέσσαρα ἀνιόντα, τὸ κέντημα καὶ ἡ ὑψηλή˙ κατιόντα δὲ τὸ ἐλαφρὸν καὶ ἡ χαμηλή˙ Ἡ ἀπορροὴ δὲ οὔτε σῶμά ἐστιν οὔτε πνεῦμα, ἀλλὰ τοῦ φάρυγγος σύντομος κίνησις. Ἔχουσι δὲ φωνάς, τὸ ὀλίγον α (σ.σ. εννοείται μία φωνή), ἡ ὀξεῖα α˙ ἡ πετασθή α˙ τὸ κούφισμα α˙ τὸ πελασθὸν α˙ τὸ κέντημα β˙ τὰ δύο κεντήματα α˙ ὑψηλὴ δ. ὁ ἀπόστροφος α˙ οἱ δύο ἀπόστροφοι α˙ τὸ ἐλαφρὸν β˙ ἡ ἀπορροὴ β˙ καὶ ἡ χαμηλὴ δ˙ τὸ κρατημοϋπόρροον β. Ἐν τούτοις τοῖς σημαδίοις ἀνέρχεται καὶ κατέρχεται πᾶσα ἡ μελῳδία τῆς ψαλτικῆς τέχνης».

φ. 9β
«Τὰ δὲ μεγάλα σημάδια τὰ ἄφωνα ἅτινα λέγονται μεγάλαι ὑποστάσεις εἰσὶν ταῦτα. Ἴσον, διπλῆ, παρακλητική, κράτημα, κύλισμα, ἀντικενωκύλισμα, τρομικόν, ἐκστρεπτόν, τρομικοσύναγμα, ψηφιστόν, ψηφιστοσύναγμα, γοργόν, ἀργόν, σταυρός, ἀντικένωμα, ὁμαλλόν, θεματισμὸς ἔσω, ἄλλος (σ.σ. εννοείται θεματισμός) ἔξω, ἐπέγερμα, παρακάλεσμα, ἕτερον (σ.σ.  εννοείται παρακάλεσμα), ξηρὸν κλάσμα, ἀργοσύνθετον, γοργοσύνθετον,»
φ. 10α
«οὐράνισμα, ἀπόδομα, θὲς καὶ ἀπόθες, θέμα ἁπλοῦν, χόρευμα, σείσμα, σύναγμα, ἔναρξις, πίασμα, βαρεῖα καὶ λύγισμα. Εἰσὶ δὲ καὶ φθοραὶ τῶν ἤχων αὖται. Τοῦ α’, τοῦ β’, τοῦ γ’, τοῦ δ’, τοῦ πλ. β’, τοῦ νενανῶ˙ ἡμίφωνον καὶ ἡμίφθορον˙ τοῦ πλαγίου τοῦ βαρέος, καὶ τοῦ πλαγίου τετάρτου. Εἰσὶ δὲ καὶ τρεῖς ἥμισυ ἄργειαι. Τὸ κράτημα, ἡ διπλῆ καὶ οἱ δύο ἀπόστροφοι, οἱ σύνδεσμοι. Τὸ δὲ τζάκισμα ἔχει τὴν ἥμισυν.»
φ. 10β
«Εἰσὶν οὖν σημάδια φωνητικὰ καὶ ἀνιόντα καὶ κατιόντα». Ακολουθεί η Μέθοδος του Ιωάννου Γλυκέως «Ἴσον, ὀλίγον, ὀξεῖα…». «Αἱ ἀνιοῦσαι φωναὶ ἔχουσιν οὕτως» και παρατίθενται οι κάθε λογής συνθέσεις των σημαδίων προς ανάβαση της φωνής, από τα άφωνα μέχρι και δέκα φωνές.
φ. 11α
«Αἱ κατιοῦσαι φωναὶ ἔχουσιν οὕτως». Ακολουθούν αντίστοιχα παραδείγματα καταβάσεως, έως και δέκα φωνές.
«Αἱ ἀνιοῦσαι ὅλαι ὑποτάσσονται ὑπὸ τῶν κατιουσῶν» (σ.σ. ακολουθούν παραδείγματα), «κυριεύονται καὶ ὑπὸ τοῦ ἴσον ὡς ὁρᾷς» και ακολουθούν επιπλέον παραδείγματα.
φ. 11β
«Ὑποτάσσονται δὲ τὰ σώματα ὑπὸ τῶν πνευμάτων οὕτως» (ακολουθούν παραδείγματα). «Τὸ κρατημοϋπόρροον ὑποτάσσεται ὑπὸ τοῦ ὁμαλοῦ καὶ γίνεται ἀργοσύνθετον. Καὶ ἡ ἀπορροὴ ὑπὸ τοῦ πιάσματος καὶ γίνεται σείσμα οὕτως».
«Ἀρχὴ οὖν καὶ τῶν κατ’ ἦχον ἠχημάτων» , όπου μετά το ενήχημα του εκάστοτε ήχου παρατίθενται προς διευκόλυνση και, κατά κάποιο τρόπο πρακτική εφαρμογή, τα αρκτικά γνωστών μελών. Στο τέλος του φ. 13α, «τέλος τῶν κατ’ ἦχον ἠχημάτων».

Από το φ. 13β και εφεξής, ακολουθούν οι Μέθοδοι:

Ήχος α’, Δι’ εὐχῶν τῶν ἁγίων και Κυρίου Κωνσταντίνου του Μαγουλά, ήχος α’, Ὢ χριστὲ παμβασιλεὺ (φ. 13β), ήχος β’, Θεοτόκε Παρθένε και ήχος πλ. β’, Ὢ πάγχρυσε Χρυσόστομε (φ.14α), ήχος β’, Ὁ θέλων γράμματα μαθεῖν και Του Ξηρού, ήχος πλ. β’, Δέσποινα Θεοτόκε (φ.14β), ήχος πλ. δ’, Βασιλεῦ τῆς δόξῃς και Ὅμοιον, ήχος πλ. δ’ Ὁ χορτάσας λαὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ (φ.15α).


 Για την πλήρη περιγραφή του κώδικα, βλ. Γρ. Στάθη, Τα χειρόγραφα Βυζαντινῆς Μουσικῆς – Μετέωρα, Αθήνα 2006, σελ 226-237.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου